محمد بن على بن محمد شبانكاره اى
48
مجمع الانساب ( فارسى )
شرح اقليم ششم اقليم ششم تعلّق به عطارد دارد . آغاز از سى و هشت درجه و بيست و سه دقيقه تا چهل و دو درجه و پنجاه و دو دقيقه كند و عرض وسط آن چهل درجه و شانزده دقيقه و درازاى او از مشرق و موضع يأجوج و مأجوج درگيرد و به شمال خراسان بدرآيد و آن شهرها : طراز است و بخارا و براكت و كات و خوارزم و سنجاب و چاچ و طاربند و آذربادگان و لور و ارمنيه و بردعه و بشرى و سنجار و اردن و اخلاط و خرشنه و قره و روميهء بزرگ و ساحل بحر شام و اندلس و [ 27 ] درياى مغرب . شرح اقليم هفتم اقليم هفتم به قمر متعلّق است و از چهل و هفت درجه و دو دقيقه و از جانب يأجوج و مأجوج به شهرهاى ترك بدر شود و به ساحل درياى گرگان و جانب شمال و پس درياى شام و صقالبه بازبرد و به درياى مغرب شود ، و از اين اقليم جزاير بزرگ و كوچك بعضى آبادان است و بعضى خراب و در اين جزاير چيزى نيست كه مشهور است و كسى كمتر آنجا تواند شد ، زيرا كه بغايت سرد است و بودن جانوران در آن متعذّر است . صفت مقدار زمين چون شرح اقاليم هفتگانه داده آمد ، مقدار تمامت زمين تقرير رود . بدان كه حكما و ارباب دانش و جماعتى كه علم هيئت نيك دانستهاند و مصنّفان كتب مسالك و ممالك و صور الاقاليم چنين آوردهاند و به دلايل و برهان قياسى محقّق كرده كه مقدار زمين آن قدر كه از آب خالى است و به ربع مسكون موسوم است ، چندان است كه اگر تقديرا كسى از اول مشرق ابتدا كند و مىرود چنانكه به شمال بگذرد و به جنوب بگذرد و به مغرب و باز به مشرق آيد و باز همان جا رسد كه رسيده بود ، به حساب قياس كردهاند چنانكه قوت و طاقت يك آدمى باشد ، گفتهاند صد ساله راه است ، يعنى طول و عرض جهان صد ساله راه است اگر كسى همه روزه رود ، و چون صد سال بگذرد آن كس همهء زمين پيموده باشد ، به شرط آنكه بيش از آنكه يك طعام خورد يا يك ساعت از شب